Persoonlijke ruimte & gebouw

Gelukkig is er in de psychiatrie steeds meer aandacht voor de privacy van cliënten. Bijna overal hebben cliënten inmiddels een eigen kamer, al dan niet met eigen sanitair. Het belang hiervan is groot voor het herstel en welzijn van cliënten. Het biedt hen een eigen territorium, een veilige plek, waar zij zich kunnen onttrekken aan de hectiek van de afdeling, tot rust kunnen komen en zichzelf kunnen zijn. Aandacht voor privacy en de persoonlijke ruimte van cliënten komt ook in andere aspecten van de fysieke omgeving tot uitdrukking.

Geleidelijke uitbreiding persoonlijke ruimte

Opvallend in de opzet van afdelingen is dat de overgang tussen privé en gemeenschappelijk vaak vrij abrupt is. Bijvoorbeeld als cliëntenkamers direct bij de entree liggen, er geen scheiding is in zones (gemeenschappelijke ruimten en privacy gevoelige ruimten naast elkaar) of als gangen puur en alleen als verkeersgebied dienen om van A naar B te gaan. Voor cliënten is de neiging zich terug te willen trekken vaak al groot, confrontaties en prikkels worden het liefste vermeden; deels ook door de problematiek waarmee zij kampen. De drempel om de eigen kamer te verlaten is dan hoog. Ideaal is als de fysieke omgeving cliënten helpt om stapsgewijs de afdeling te kunnen betreden en om interacties met anderen aan te gaan, dan wel te vermijden. Cliënten kunnen dan heel geleidelijk hun persoonlijke ruimte uitbreiden, acclimatiseren en leren om gaan met de sociale context van de afdeling.

Aanknopingspunten om meer ‘geleidelijkheid’ te creëren in de fysieke omgeving zijn:

  • Een geleidelijke ordening in ruimten aanbrengen vanaf de entree, met een scheiding tussen privacy gevoelige en publieke ruimten (verschillende gradaties in privacy en publieke ruimten maken).
  • Vergroot de aantrekkelijkheid van de gangen (vriendelijk en gastvrije kleuren en materialen, goede verlichting, afbeeldingen, zitjes plaatsen) zodat er voor cliënten een soort overgangszone ontstaat tussen privé en publiek, cliënten aan de rand van de publieke zone een plek kunnen vinden en op veilige afstand kunnen zien wat er in de publieke zone te beleven is.
  • Het vergroten van de transparantie van de publieke ruimten (bijvoorbeeld de huiskamer) zodat cliënten makkelijk naar binnen kunnen kijken om te zien wat daar gebeurt en de drempel tot deelname kleiner wordt.

Variatie in interactie

Van belang is dat de fysieke omgeving tegemoet komt aan de behoefte van cliënten aan verschillende vormen van interactie en ontmoeting. Van heel kleinschalig, een kleine groep en eventueel een grotere groep. Met name in een gesloten setting, waar cliënten zijn aangewezen op de faciliteiten van de afdeling, is de huiskamer vaak de enige plek om anderen te ontmoeten. In de meeste gevallen is dit een vrij grote ruimte voor 6-10 mensen, op een centrale plek op de afdeling, waar samen gegeten wordt, televisie kan worden gekeken en waar eventueel ook een dagprogramma wordt aangeboden. Ook binnen dergelijke gemeenschappelijke ruimten is variatie in interactie met anderen en voldoende persoonlijke ruimte van groot belang. Aanwezig kunnen zijn, vanuit een beschutte plek passief kunnen deelnemen aan wat er in de ruimte gebeurt, geeft veiligheid en controle en zorgt ook voor een laagdrempelige betrokkenheid bij het groepsgebeuren. Kunnen zien wat anderen doen, weten wat er gebeurt, werkt ook uitnodigend om mee te gaan doen.

Aanknopingspunten om variatie in interactie mogelijk te maken in gemeenschappelijke ruimten zijn:

  • Creëer verschillend plekken/zones in de gemeenschappelijke ruimte (een kamer in een kamer) zodat cliënten binnen de ruimte kunnen kiezen; op veilige afstand kunnen deelnemen, actief/passief aanwezig kunnen zijn en zowel individuele en gezamenlijk activiteiten zijn mogelijk.
  • Flexibel/verplaatsbaar en niet al te massief meubilair vergroot de indelingsmogelijkheden van een ruimte.
  • Houd rekening met de behoefte van cliënten aan meer persoonlijke ruimte, met name daar waar ruimten gedeeld worden met anderen (meer m2!). Een overzichtelijke of open ruimte, of een gemeenschappelijke ruimte die meerdere entrees heeft, biedt cliënten uitwijkmogelijkheden en verkleint de kans op crowding (ervaren drukte).
  • Meerdere gemeenschappelijke ruimten per afdeling, biedt variatie en dus keuze voor cliënten. Benut ook de gang, entreezones en buitenruimten om variatie in interactie mogelijk te maken; door het plaatsen van meerdere zitjes of een leestafel.

Wilt u meer weten over hoe u de fysieke omgeving van uw cliënten en uw personeel kunt verbeteren, dan kunt u contact opnemen met

Petra van der Schaaf; Oazis Onderzoek & Advies

Oazis, Onderzoek & Advies
M 06 400 133 90
E info@oazis.nl
W www.oazis.nl

Beschutte eigen plek  / 'kamer in kamer effect'

Beschutte eigen plek / ‘kamer in kamer effect’

Benutting van gangen  /  variatie in interactie

Benutting van gangen / variatie in interactie

Overzichtelijkheid  /  openheid / keuze in interactie

Overzichtelijkheid / openheid / keuze in interactie

More...